مکانیسم ماشه چیست؟ راهنمای ساده برای درک اسنپ بک

مراحل فعال‌سازی مکانیسم ماشه

روند فعال‌سازی مکانیسم ماشه فرآیندی گام‌به‌گام و زمان‌بندی‌شده است. برخلاف سایر تصمیم‌گیری‌های شورای امنیت، این مکانیسم دارای ویژگی منحصربه‌فردی است که آن را به ابزاری قدرتمند تبدیل می‌کند. در ادامه، تمام مراحل فعال‌سازی این سازوکار را به‌صورت دقیق بررسی می‌کنیم.

۱. شکایت در کمیسیون مشترک

نخستین گام در فعال‌سازی مکانیسم ماشه، طرح شکایت رسمی است. اگر یکی از اعضای برجام (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا، آلمان یا اتحادیه اروپا) معتقد باشد که ایران تعهدات خود را نقض کرده است، می‌تواند شکایتی را به کمیسیون مشترک برجام ارائه دهد. این کمیسیون که متشکل از نمایندگان همه طرف‌های برجام از جمله ایران است، ۱۵ روز فرصت دارد تا موضوع را بررسی و حل‌وفصل کند. البته این مدت با توافق همه طرف‌ها قابل تمدید است.

۲. ارجاع به وزرای خارجه و داوری

در صورتی که اختلاف در سطح کمیسیون مشترک حل نشود، مرحله دوم آغاز می‌گردد. در این مرحله، موضوع به سطح وزرای خارجه کشورهای عضو ارجاع می‌شود و آن‌ها نیز ۱۵ روز دیگر برای حل اختلاف فرصت خواهند داشت. افزون بر این، برخی منابع از تشکیل یک هیئت مشورتی سه‌نفره خبر می‌دهند که شامل نماینده کشور مدعی، نماینده طرف مقابل و یک عضو بی‌طرف است. این هیئت ظرف ۱۵ روز نظر مشورتی خود را ارائه می‌دهد. در نهایت، پس از نظر وزرا، کمیسیون مشترک ۵ روز دیگر برای تلاش نهایی فرصت دارد.

۳. ارجاع به شورای امنیت

چنانچه پس از طی مراحل قبل، کشور شاکی همچنان قانع نشده باشد، می‌تواند موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهد. در واقع، شاکی می‌تواند مدعی شود که موضوع نقض اساسی برجام حل نشده است. به محض ارجاع به شورای امنیت، شمارش معکوس ۳۰ روزه آغاز می‌شود. در این مرحله، موضوع بحث صدور قطعنامه جدید نیست، بلکه مسئله «ادامه تعلیق تحریم‌ها» که مطابق با قطعنامه ۲۲۳۱ اجرایی شده به رأی گذاشته می‌شود.

۴. بازگشت خودکار تحریم‌ها

کلیدی‌ترین ویژگی مکانیسم ماشه در مرحله نهایی نمایان می‌شود. شورای امنیت ۳۰ روز فرصت دارد تا قطعنامه‌ای برای ادامه تعلیق تحریم‌ها تصویب کند. اما اگر این قطعنامه تصویب نشود یا یکی از اعضای دائم شورای امنیت (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه یا بریتانیا) آن را وتو کند، تمام تحریم‌های پیشین به‌طور خودکار بازمی‌گردند. این ویژگی که به «وتوی معکوس» شهرت دارد، برخلاف روند معمول شورای امنیت عمل می‌کند؛ یعنی ادامه تعلیق تحریم‌ها نیازمند تصویب قطعنامه جدید است، نه بازگشت آن‌ها. بنابراین، حتی با مخالفت روسیه یا چین، تحریم‌ها به‌طور خودکار بازخواهند گشت.